Әлемнің ең маңызды дипломатиялық жиындарының бірі және көптеген елдің басшыларының басын қосатын Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) Бас Ассамблеясының 81-ші сессиясы 22 қыркүйекте Нью-Йоркте басталады.
193 мүшесі бар БҰҰ-ның Нью-Йорктегі штаб-пәтерінде жыл сайын мемлекет және үкімет басшылары мен сыртқы істер министрлерін жаһандық мәселелерді талқылау үшін жинайтын Бас Ассамблея биыл 22-28 қыркүйек аралығында өтеді.
БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш биыл соңғы рет ашу рөлін өз мойнына алады. 81-ші БҰҰ Бас Ассамблеясына Бангладеш Сыртқы істер министрі Халилұр Рахман төрағалық етеді.
1955 жылдан бері жалғасып келе жатқан дәстүр бойынша төрағалардан кейінгі алғашқы сөзді тағы Бразилия алады.
Бразилиядан кейін алаң иесі АҚШ сөз сөйлейді.
БҰҰ Бас Ассамблеясында Түркия атынан президент Режеп Тайып Ердоған бірінші күні 4-ші болып баяндама жасайды.
Президент Ердоған БҰҰ Бас Ассамблеясында 16-шы рет сөз сөйлейді.
Негізгі тақырып: «Сенімді қайта орнықтыру»
Биыл «Сенімді қайта орнықтыру, бетбұрысты басқару: Барша үшін нәтиже беретін БҰҰ» тақырыбымен жиналатын Бас Ассамблеяға 150-ден астам мемлекет және үкімет басшысынан бөлек көптеген президент орынбасары, премьер-министр орынбасары, министр мен басқа да жоғары лауазымды үкімет өкілі қатысады деп күтілуде.
Негізгі тақырып шеңберінде БҰҰ-ны қазіргі жаһандық жағдайларға бейімдеу және көпжақты жүйені нығайту маңызды күн тәртібінің бірі ретінде алға шығады.
Артқан геосаяси бәсекелестік, жалғасып жатқан соғыстар, экономикалық теңсіздіктер мен жаһандық дағдарыстар аясында халықаралық институттардың тиімділігін арттыру, мүше елдер арасындағы сенімді қайта орнықтыру және БҰҰ-ның жаһандық мәселелерге пәрмендірек жауап беруі сияқты тақырыптар көшбасшылардың сөздерінде мен екіжақты кездесулерінде басты орында болады деп болжануда.
Көшбасшылардың негізгі күн тәртібінде сонымен бірге климаттың өзгеруі, Тұрақты даму мақсаттары, дамуды қаржыландыру, жасанды интеллект пен технологиялық трансформация, жаһандық денсаулық сақтау мен пандемияға дайындық, ядролық қарусыздану және халықаралық қауіпсіздік сияқты түрлі мәселелерді қарастыру күтілуде.
Осы аяда климаттық әрекет және әділ трансформация, ядролық қарусыздану, Даму құқығы декларациясының 40 жылдығы, теңіз деңгейінің көтерілуі тудырған қатерлер және болашақтағы пандемияларға қарсы дайындық пен әрекет ету әлеуетін нығайту, расизм, нәсілдік жікшілдік, ксенофобия және соған байланысты төзімсіздікпен күрес мәселелері бойынша түрлі жоғары деңгейдегі кездесу өткізу жоспарлануда.
Екінші жағынан көшбасшылар БҰҰ Бас Ассамблеясы мінберінен жасайтын баяндамаларында да, екіжақты және көпжақты кездесулерінде де қазіргі уақытта әлемнің түрлі аймақтарында жалғасып жатқан қақтығыстарды, дағдарыстар мен дауларды талқылайды.
Бұл ретте Газада жалғасып жатқан геноцид көптеген көшбасшының негізгі күн тәртібі болады деп күтілсе, Иранға қарсы шаралар мен Ормуз бұғазындағы кеме қатынасының еркіндігі, Ресей-Украина соғысы, Кипр мәселесі, Судандағы қақтығыстар мен гуманитарлық жағдай, сондай-ақ Мьянмадағы гуманитарлық дағдарыстан Гаитидегі қауіпсіздік дағдарысына дейінгі көптеген түрлі оқиға қарастырылады деп күтілуде.
БҰҰ Бас Ассамблеясы шеңберіндегі тағы бір маңызды мәселе — Израиль премьер-министрі Беньямин Нетаньяхуға қатысты Халықаралық қылмыстық соттың (ХҚС) 2024 жылы шығарған тұтқындау шешімінің орындалу-орындалмауы.
Нью-Йорк мэрі Зоран Мамдани Нетаньяхудың ХҚС шешіміне сәйкес тұтқындалуы керектігін, осы тұрғыда тұтқындауға бағытталған тәуелсіз заңды өкілеттігінің жоқтығын және бұл қадамды федералдық үкімет жасауы керектігін баса айтты.
Ал екінші жағынан АҚШ үкіметі Нетаньяхудың «еш тұтқындалмайтынына» меңзесе, БҰҰ Бас Ассамблеясында сөз сөйлейді деп күтілген Палестина Мемлекетінің басшысы Махмуд Аббас пен палестиналық шенеуніктердің виза сұранысын кезекті рет кері қайтарды.
