Топ “TOI-5799c” қоса алғанда үш жұлдыздың айналасындағы ғаламшарларды анықтады. Бұл ғаламшарлардың атмосферасы мен қолайлы су мүмкіндіктері болуы мүмкін.
Түрік ғалымы Селчук Ялчынкаяның басшылығымен жұмыс істеген халықаралық астрономдар тобы Күн жүйесінен тыс төрт жаңа экзоғаламшар ашты. Олардың бірі өз жұлдызының тіршілікке жарамды аймағының ішкі шетінде орналасқан және атмосферасы болуы ықтимал. Бұл ғаламшарлар Жерден шамамен 90 жарық жылы қашықтықта орналасқан.
Ашылған нысандар кіші әрі салқын жұлдыз “TOI-5799” айналасында айналатын екі ғаламшар мен “TOI-1743” және “TOI-6223” жұлдыздарының айналасындағы бір-бір ғаламшардан тұрады. Зерттеу “AU Kreiken” обсерваториясы мен Түркия Ұлттық обсерваториясының деректері негізінде жүргізілген.
Бұл нәтижелер Ялчынкаяның “M” типті ергежейлі жұлдыздар айналасында айналатын супер-Жер және Нептун өлшеміндегі төрт ғаламшарды анықтау және растауға арналған докторлық зерттеуінің бір бөлігі және “Astronomy & Astrophysics” журналының 2025 жылдың қазан айындағы санында жарияланды.
“TOI-5799” жүйесіндегі ғаламшарлардың бірі “TOI-5799c” Жерден 90 жарық жылы қашықта болғанымен, өз жұлдызының тіршілікке жарамды аймағында орналасқан.
Ялчынкаяның айтуынша, олардың тапқан ғаламшарлары бұрын “TESS” ғарыш телескопы арқылы бақылауға алынған және экзоғаламшар үміткері ретінде тіркелген. Телескоп ғарыштағы жұлдыздарды 30 күндік кезеңдермен бақылап, транзиттік сигналдарды тіркейді. Ал Жердегі ғалымдар осы сигналдың қай жұлдыздан шыққанын және оның басқа жұлдыздармен байланысын анықтау үшін телескоптық бақылаулар жүргізеді.
Тіршілікке жарамдылық әлеуеті
Табылған ғаламшарлардың бірі — “TOI-6223b”. Ялчынкаяның айтуынша, бұл Нептун өлшеміндегі нысан, бірақ өз жұлдызына тым жақын орналасқандықтан оны «ыстық Нептун» деп атайды. Ол Нептунмен шамалас радиусқа ие, алайда оның атмосферасындағы газдардың құрамын зерттеу қажет.
Басқа бір ғаламшар — “TOI-1743b”. Ол Жерден шамамен 70 пайыз үлкен. “TOI-1743b” өз жұлдызына тым жақын болғандықтан атмосферасында жеңіл газдарды ұстап тұра алмайды және өте ыстық.
Ялчынкая атап өткендей, “TOI-5799” жүйесі екі жаңа экзоғаламшарды қамтитын ерекше жүйе.
“TOI-5799b” өз жұлдызына тым жақын орналасқандықтан ыстық, ал “TOI-5799c” тіршілікке жарамды аймақта орналасқан және әр 14 күн сайын толық орбитасын аяқтайды.
Ялчынкая егер бұл ғаламшарда өмір болса, оның атмосферасында био-іздер (биологиялық белгілер) анықталуы мүмкін екенін, ал болашақта мұны зерттеу арқылы бұл мәселені нақтылауға болатынын айтты. Оның пікірінше, көптеген ғаламшарда өмір болуы ықтимал, алайда “TOI-5799c” — мұндай өмірді анықтауға мүмкіндік беретін сирек кездесетін ғаламшарлардың бірі.
